Historia wielu dziedzin sportu nawiązuje do czynności człowieka w przeszłości, takich jak wędkarstwo, łowiectwo, łucznictwo, wioślarstwo, narciarstwo itd. Wiele dyscyplin sportowych wywodzi się z antycznych igrzysk olimpijskich, które odbywały się w cyklu czteroletnim ku czci boga Zeusa. Organizowano je w Olimpii (stąd nazwa igrzysk). Mogli w nich uczestniczyć wyłącznie mężczyźni, którzy występowali nago z wyjątkiem wyścigów rydwanów oraz hoplites. Kobiety nie brały udziału w uroczystości, nawet w charakterze widzów. Nie są znane dokładne początki igrzysk olimpijskich, ale przyjmuje się datę 776 p.n.e.
Starożytni Grecy przywiązywali dużą wagę do sprawności fizycznej, uważali, że ćwiczenia gimnastyczne zapewniają zdrowie i świadczą o doskonałości człowieka. Szczególnego znaczenia nabierało to w czasie wojny, gdy wojownicy musieli być sprawni do walki. Młodzi mężczyźni we wszystkich miastach-państwach stawali do współzawodnictwa w zawodach lekkoatletycznych. Igrzyska olimpijskie były tak wielkim wydarzeniem, że na czas ich trwania przerywano wojny, by wojownicy mogli wziąć udział w zawodach, a widzowie – bezpiecznie dotrzeć do Olimpii.
W starożytności uprawiano ćwiczenia typu sportowego, służące przede wszystkim podnoszeniu sprawności żołnierskiej. Igrzyska rzymskie służyły głównie celom widowiskowym. W średniowieczu były znane gry i zabawy będące elementem wychowania rycerskiego.
Na początku XIX wieku powstawały sportowe formy organizacyjne jak kluby, które początkowo miały charakter ekskluzywny. Natomiast z biegiem czasu rozpowszechniły się w środowisku mieszczańskim. W drugiej połowie XIX przystąpiono do opracowywania reguł i przepisów określających warunki rozgrywania poszczególnych konkurencji i dyscyplin sportowych. W miarę przybywania klubów sportowych oraz towarzystw zajmujących się daną dyscypliną sportową, w poszczególnych państwach powstawały zrzeszające je związki sportowe a następnie międzynarodowe federacje z różnych dziedzin sportu.
Ustawa o sporcie z dnia 25 czerwca 2010 roku
Ustawa o sporcie zawiera regulacje prawne sportu dostosowane do standardów europejskich. Celem ustawy o sporcie jest ograniczenie prawnej reglamentacji sportu – deregulacja. Zastępuje się jednym aktem prawnym obecnie obowiązujące ustawy: o kulturze fizycznej i sporcie kwalifikowanym.
Ustawa ma również na celu umocnienie pozycji klubów sportowych. Kluby powinny mieć charakter korporacyjny i działać jako osoba prawna. Zostają zniesione bariery prawne w finansowaniu sportu przez organy władzy publicznej, a zwłaszcza przez jednostki samorządu terytorialnego.
Ustawa umacnia centralną pozycję narodowych federacji sportowych zgodnie z zasadą – jedna federacja w jednym sporcie. Związki muszą jednak działać zgodnie z prawem oraz w sposób demokratyczny i transparentny. Ustawa określa minimalne wymogi ustrojowe funkcjonowania polskich związków sportowych.
Polskie związki sportowe mają 2 lata od dnia wejścia w życie przepisów na dostosowanie swojej działalności, a w szczególności statuty oraz regulaminy do wymagań nowej ustawy.
Ustawa wprowadza także odpowiedzialność karną za przestępstwa przeciwko zasadom rywalizacji sportowej. Mają one zapewnić prawidłowy przebieg rywalizacji sportowej, a w szczególności przestrzeganie zasad fair play. W przypadku przyjęcia korzyści majątkowej w zamian za nieuczciwe zachowanie mające wpływ na wynik sportowy będą groziły kary pozbawienia wolności do 8 lub 10 lat. Penalizowane będą także najbardziej szkodliwe zachowania dopingowe. Podanie substancji zabronionej lub stosowanie metody zabronionej osobie małoletniej lub zawodnikowi bez jego wiedzy będzie podlegało karze grzywny albo pozbawienia wolności do lat 2.
Ustawa określa:
Sport to forma aktywności człowieka, mająca na celu doskonalenie sprawności fizycznych lub psychicznych w ramach współzawodnictwa, indywidualnie lub zbiorowo, według reguł umownych i prawnych
Sportem są wszelkie formy aktywności fizycznej, które przez uczestnictwo doraźne lub zorganizowane wpływają na wypracowanie lub poprawienie kondycji fizycznej i psychicznej, rozwój stosunków społecznych lub osiągnięcie wyników sportowych na wszelkich poziomach.
Za sport uważa się również współzawodnictwo oparte na aktywności intelektualnej, którego celem jest osiągnięcie wyniku sportowego.
Sport wraz z wychowaniem fizycznym i rehabilitacją ruchową składają się na kulturę fizyczną.
Rodzaje sportu:
Sędzia sportowy, arbiter − osoba, która czuwa nad prawidłowym przebiegiem konkurencji i przestrzeganiem zasad gry, przyznająca i zatwierdzająca zdobyte punkty. W grach zespołowych sygnalizuje faule oraz inne błędy i przewinienia. Decyzje sędziego sportowego nie podlegają anulowaniu przez ich przełożonych
Zawodnik – osoba biorąca udział w przedsięwzięciu najczęściej o charakterze sportowym, w którym konkuruje z innymi osobami. W zależności od rodzaju i charakteru przedsięwzięcia zawodnik może również współpracować z grupą osób (drużyną), aby konkurować, na ściśle określonych zasadach, z inną grupą zawodników.
Sportowiec – osoba uprawiająca pewną dziedzinę sportową. Sportowcem jest zarówno osoba uprawiająca sport zawodowo, jak i amatorsko, a jej trening opiera się zazwyczaj na odpowiednio przygotowanym planie treningowym. Sport ten może wymagać wysiłku fizycznego i zręczności (np. piłka nożna), ale również może ograniczać się do zaangażowania umysłu (szachy).
Drużyna sportowa – zespół składający się z określonej liczby graczy w danej dyscyplinie sportowej.
Dyscyplina sportu – rodzaj uprawianego sportu, który jest określony przez przepisy i normy. Przykładowymi dyscyplinami są m.in.: piłka nożna, lekkoatletyka, szermierka, narciarstwo szybkie.
Wśród wszystkich dyscyplin sportowych istnieje wiele podziałów, głównie ze względu na charakter sportu, liczbę osób biorących udział, a także porę roku uprawiania danego danej dyscypliny sportowej. W związku z tym można podzielić dyscypliny sportowe na:
Rekreacja ruchowa, aktywny wypoczynek (łac. recreo – odnowić, ożywić) – forma aktywności umysłowej lub fizycznej podejmowana poza obowiązkami zawodowymi, społecznymi, domowymi i nauką. Stosowana w celu odpoczynku i rozrywki.
Zawodnik uczestniczący we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polski związek sportowy jest obowiązany do uzyskania orzeczenia lekarskiego o stanie zdrowia umożliwiającym bezpieczne uczestnictwo w tym współzawodnictwie.
Zawodnik uczestniczący we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polski związek sportowy oraz zawodnik kadry narodowej podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu od następstw nieszczęśliwych wypadków w uprawianym sporcie.
Obowiązek wyżej wymienionego ubezpieczenia spoczywa na klubie sportowym będącym członkiem polskiego związku sportowego, a w przypadku zawodnika kadry narodowej – na polskim związku sportowym.
Doping wydolnościowy – sztuczne podnoszenie wydolności fizycznej i psychicznej zawodnika metodami wykraczającymi poza normalny, “naturalny” trening, choć w praktyce granica między dopingiem i treningiem jest często bardzo trudna do ustalenia. Ogólnie za doping uważa się metody medyczne, potencjalnie szkodliwe dla zdrowia, które zostały oficjalnie zabronione.
Za doping w sporcie uznaje się:
-obecność substancji zabronionej, jej metabolitów lub markerów w próbce fizjologicznej zawodnika
– użycie lub usiłowanie użycia przez zawodnika substancji zabronionej lub metody zabronionej
– niewyrażenie zgody lub bez ważnego uzasadnienia niezgłoszenie się na pobranie próbki fizjologicznej lub w inny sposób unikanie pobrania próbki fizjologicznej
nieprzedstawienie wymaganych informacji na temat miejsca pobytu zawodnika na potrzeby kontroli antydopingowej
– manipulowanie lub usiłowanie manipulowania jakąkolwiek częścią kontroli antydopingowej
– posiadanie substancji zabronionej lub przyrządów umożliwiających stosowanie metody zabronionej
– wprowadzenie do obrotu lub usiłowanie wprowadzenia do obrotu substancji zabronionej lub przyrządów umożliwiających stosowanie metody zabronionej
– podanie lub usiłowanie podania zawodnikowi podczas zawodów substancji zabronionej lub metody zabronionej albo podanie lub usiłowanie podania zawodnikowi poza zawodami substancji zabronionej poza zawodami lub metody zabronionej poza zawodami
– pomocnictwo, podżeganie lub każdy inny rodzaj świadomego współdziałania wiążący się z zachowaniem stanowiącym doping w sporcie lub usiłowaniem takiego zachowania lub naruszeniem warunków kary dyskwalifikacji przez inną osobę
Dopingiem w sporcie nie jest, jeżeli jest ono uzasadnione celem leczniczym, a zawodnik otrzymał zgodę na stosowanie danej substancji zabronionej lub metody zabronionej na zasadach określonych w załączniku nr 2 do Międzynarodowej konwencji o zwalczaniu dopingu w sporcie, sporządzonej w Paryżu dnia 19 października 2005 r. (Dz. U. z 2007 r. poz. 999, z 2013 r. poz. 1243, z 2014 r. poz. 343 oraz z 2016 r. poz. 79 i 332).
Substancją zabronioną jest substancja mogąca służyć poprawie wyniku sportowego, której użycie pozostaje w sprzeczności z uczciwością rywalizacji sportowej, określona w załączniku nr 1 do konwencji, o której mowa w ust. 2.
Metodą zabronioną jest działanie mogące służyć poprawie wyniku sportowego, pozostające w sprzeczności z uczciwością rywalizacji sportowej, określone w załączniku nr 1 do konwencji, o której mowa w ust. 2.
Substancją lub metodą zabronioną są także substancja lub działanie utrudniające wykrycie substancji lub metody określonych w ust. 3 i 4, określone w załączniku nr 1 do konwencji, o której mowa w ust. 2.
Organem właściwym do zwalczania dopingu w sporcie jest Komisja do Zwalczania Dopingu w Sporcie, zwana „Komisją”.
Doping jest często szkodliwy dla zdrowia, czasami może wywołać kalectwo lub śmierć, szczególnie jeśli jest stosowany nieostrożnie, bez naukowych podstaw. Niektóre, współczesne metody dopingu stosowane pod ścisłą kontrolą specjalisty są niezwykle trudne do wykrycia, a umiejętnie stosowane wcale nie muszą powodować ujemnych efektów zdrowotnych, przynajmniej w okresie aktywności sportowej. Ich efekty uboczne mogą się jednak ujawnić już po zakończeniu kariery sportowej, gdyż bezpieczeństwo większości stosowanych metod i środków dopingowych nie jest tak dobrze przebadane jak dostępne na rynku legalne środki farmakologiczne.
W zawodniczym sporcie amatorskim oraz w większości dyscyplin uprawianych zawodowo stosowanie dopingu karane jest dyskwalifikacją (na czas określony lub dożywotnio), odebraniem medalu lub zakazem udziału w zawodach sportowych na pewien czas liczony w miesiącach, latach lub dożywotnio. Istnieją jednak zawodowe dyscypliny sportowe, w których nie istnieje kontrola antydopingowa (np. zawodowy boks amerykański, zawodowa kulturystyka). Doping stosowany do własnych, prywatnych celów, np. przez osoby uprawiające sport rekreacyjnie nie jest w większości krajów świata zabroniony, aczkolwiek zabroniony jest handel określonymi grupami związków chemicznych. Inne z kolei są legalnie dostępne jako preparaty z grupy paraleków. Zwalczaniem dopingu zajmuje się Światowa Agencja Antydopingowa (World Anti-Doping Agency, WADA) oraz kilka innych, mniejszych organizacji.
Zorganizowane zajęcia w zakresie sportu w związku sportowym oraz w klubie sportowym uczestniczącym we współzawodnictwie organizowanym przez polski związek sportowy może prowadzić wyłącznie trener lub instruktor sportu.
Do zadań trenera lub instruktora sportu należy prowadzenie zajęć, przekazywanie aktualnej wiedzy teoretycznej i praktycznej z zakresu treningu sportowego i współzawodnictwa sportowego w danym sporcie.
Trenerem lub instruktorem sportu w sportach, w których działają polskie związki sportowe, może być osoba, która:
-ukończyła 18 lat;
-posiada co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe;
-posiada wiedzę, doświadczenie i umiejętności niezbędne do wykonywania zadań trenera lub instruktora sportu;
-nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo, o którym mowa w art 46-50, lub określone w rozdziale XIX, XXIII, z wyjątkiem art. 192 wykonywanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta i art. 193 zakłócanie miru domowego, rozdziale XXV i XXVI ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
Kwalifikacje i wiedzę nabytą przez instruktorów, trenerów lub menedżerów weryfikuje pracodawca np. klub sportowy czy związek.
Na pierwszych igrzyskach rozgrywano zawody jedynie w 9 dyscyplinach: lekkoatletyce, kolarstwie, szermierce, gimnastyce, strzelectwie, tenisie, podnoszeniu ciężarów, zapasach i pływaniu (zawody wioślarskie z powodu złej pogody odwołano). Natomiast współcześnie ich liczba osiągnęła już 50, a liczba ciągle rośnie.
Żeby dana konkurencja mogła być wpisana do programu olimpijskiego musi być powszechnie uprawiana w wielu krajach świata: dla konkurencji męskich – w co najmniej 75 krajach na 4 kontynentach, dla kobiecych – w co najmniej 40 krajach na 3 kontynentach.
W skład każdej dyscypliny wchodzi od kilku do kilkunastu konkurencji, które rozgrywane są oddzielnie przez kobiety i mężczyzn.
Jednak istnieją takie dyscypliny bądź konkurencje, które są rozgrywane wyłącznie przez kobiety (gimnastyka artystyczna, pływanie synchroniczne, siedmiobój lekkoatletyczny, rozgrywany w przeszłości softball) lub wyłącznie przez mężczyzn (dziesięciobój lekkoatletyczny, zapasy w stylu klasycznym, rozgrywany w przeszłości baseball). Jedyną dyscypliną, w której nie ma osobnych konkurencji dla kobiet i mężczyzn jest jeździectwo.
Letnie dyscypliny olimpijskie:
– Badminton
– Boks
– Gimnastyka artystyczna
– Gimnastyka sportowa
– Skoki na trampolinie
– Golf
– Hokej na trawie
– Jeździectwo
– Judo
– Kajakarstwo górskie
– Kajakarstwo regatowe
– BMX
– Kolarstwo górskie
– Kolarstwo szosowe
– Kolarstwo torowe
– Koszykówka
– Lekkoatletyka
– Łucznictwo
– Pięciobój nowoczesny
– Piłka nożna
– Piłka ręczna
– Podnoszenie ciężarów
– Rugby 7
– Siatkówka (halowa)
– Siatkówka plażowa
– Piłka wodna
– Pływanie
– Pływanie synchroniczne
– Skoki do wody
– Strzelectwo
– Szermierka
– Taekwondo
– Tenis stołowy
– Tenis ziemny
– Triathlon
– Wioślarstwo
– Zapasy
– Żeglarstwo
Zimowe dyscypliny olimpijskie:
– Biathlon
– Bobsleje
– Skeleton
– Curling
– Hokej na lodzie
– Łyżwiarstwo figurowe
– Łyżwiarstwo szybkie
– Short track
– Biegi narciarskie
– Kombinacja norweska
– Narciarstwo alpejskie
– Narciarstwo dowolne
– Skoki narciarskie
– Snowboarding
– Saneczkarstwo
Dawne dyscypliny olimpijskie rozgrywane w przeszłości:
– Baseball
– Hokej na lodzie
– Jeu de paume
– Krokiet
– Krykiet
– Lacrosse
– Łyżwiarstwo figurowe
– Pelota
– Polo
– Przeciąganie liny
– Rackets
– Roque
– Rugby union
– Softball
– Sport motorowodny
Kto, w związku z zawodami sportowymi organizowanymi przez polski związek sportowy lub podmiot działający na podstawie umowy zawartej z tym związkiem, lub podmiot działający z jego upoważnienia, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę lub takiej korzyści albo jej obietnicy żąda w zamian za nieuczciwe zachowanie, mogące mieć wpływ na wynik lub przebieg tych zawodów, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Kto, mając wiadomość o popełnieniu czynu zabronionego, bierze udział w zakładach wzajemnych dotyczących zawodów sportowych, do których odnosi się ta wiadomość, lub ujawnia tę wiedzę w celu wzięcia udziału przez inną osobę w takich zakładach, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.